Yöntem

Her sayı nasıl hesaplanıyor

Bu sayfa değişirse, değişiklik tarihiyle birlikte en altta yazılır.

---

Ne ölçüyoruz

Çoğu yayın brüt getiriyi verir: altın şu kadar yükseldi, borsa bu kadar düştü.

Ayarhane net reel getiriyi hesaplar — yani paranın sahibinin elinde gerçekten ne kaldığını. Aradaki fark dört kalemdir:

TÜİK bu dörtten yalnızca sonuncusunu düşer. Ayarhane dördünü de düşer.

Formül

net reel = (1 + brüt − stopaj − makas − komisyon) ÷ (1 + TÜFE) − 1

Enflasyon anapara + kazanç toplamına uygulanır, yalnız anaparaya değil. Çünkü dönem sonunda elinizde duran paranın tamamı değer kaybeder.

Stopaj yalnızca pozitif kazanç üzerinden hesaplanır. Zarar eden bir araçtan stopaj kesilmez.

Kaynaklar

Yedi karar

Bunları başka türlü de yapabilirdik. Neden böyle yaptığımız:

1 — Altın fiyatı. Aylık resmî getiri TÜİK'ten, makas kendi ölçümümüzden. TCMB'nin külçe serisi dört ay, Borsa İstanbul'un altın serisi beş hafta gecikmeli; bülten için kullanılamaz.

2 — Mevduat vadesi. 3 aya kadar vadeli, çünkü en yaygın tercih bu. Karşılaştırma için toplam mevduat da ayrıca gösterilir. Yıllık orandan dönem getirisine geçerken geometrik çevrim kullanılır: (1 + yıllık)^(ay/12) − 1.

3 — Enflasyon tabanı. Anapara + kazanç. Yalnız anaparaya uygulamak kaybı olduğundan küçük gösterir.

4 — Dönem. Yalnız o dönemin getirisi. Bir aylık sonucu yıllığa çevirmek, olmamış bir şeyi varsaymaktır.

5 — Makas yönü. Tek yön — yani alan ve elinde tutan kişi. Çift yön (alıp satan) ayrıca belirtilir, çünkü çıkış maliyetini gizlemek dürüst olmaz.

6 — BIST endeksi. Getiri endeksi, fiyat endeksi değil. Fiyat endeksi temettüyü saymaz ve borsa getirisini yılda yaklaşık 1,7 puan eksik gösterir.

7 — Konut m². Üç aylık kalır. Aylık konut endeksinden türetmeyi test ettik; ortalama hata %1,87, en büyük hata %8,53 çıktı. Reddedildi.

Altın makasını nasıl ölçüyoruz

Türkiye'de hiçbir resmî kurum altın alış fiyatı yayımlamıyor. TCMB yalnız satış veriyor, Borsa İstanbul'un alış–satış derinliği sözleşmeli ve ücretli, İstanbul Kuyumcular Odası'nın verisi üyeliğe bağlı.

Sebebi yapısal: makas bir fiyat değil, ticari kâr marjıdır. Hiçbir kurum onu toplamakla yükümlü değildir.

Bu yüzden kendimiz ölçüyoruz:

• Ayda bir kez, ayın 7'si saat 11:05'te (Türkiye saati) — TÜİK bülteni ertesi gün 10:00'da çıkar
• Çok sayıda banka ve kuyumcu ekranından gram altın alış–satış kotasyonu
• Kurum bazında tekilleştirme — aynı kurum birden çok sitede görünürse bir kez sayılır
• Medyandan %4'ten fazla sapan ve %15'ten büyük makaslı kayıtlar ayıklanır
• En az 5 kurum şartı; altındaysa o ölçüm geçersiz sayılır ve yayımlanmaz
• Yayımlanan değer medyandır, ortalama değil — tek bir aykırı kurum ortalamayı 2 puan bozabiliyor

Yayımlanan her ölçüm şunları birlikte taşır: medyan, en düşük, en yüksek, ölçülen kurum sayısı.

Tek bir sayı yanıltır. Türkiye'de banka gram altın makası %0,5 ile %7 arasında değişiyor — yani hangi kurumdan aldığınız, ne zaman aldığınızdan daha belirleyici olabiliyor.

Kurum bazında fiyatlar yayımlanmaz. Ham kotasyonlar yalnızca arşivde tutulur ve bir sayı itiraza uğrarsa kanıt olarak kullanılır.

Neden günlük değil aylık: yayımladığımız şey bir günlük fiyat serisi değil, aylık bir ölçümdür. Bülten ayda bir çıkıyor; ölçümün de ayda bir olması yeterli. Günlük toplama, bakımı kırılgan bir arşiv üretiyordu ve yayımlanan sayıyı değiştirmiyordu.

Doğruluk kontrolü

Her yayından önce her serinin son gözlem tarihi kontrol edilir. Bir seri kendi yayım sıklığına göre beklenenden eskiyse, yayın durdurulur. Bu kuralı koyduk çünkü TÜFE serilerinden biri sekiz ay boyunca güncellenmemişti ve fark etmeden yayımlanabilirdi.

Türetilmiş hiçbir seri test edilmeden yayımlanmaz. Yöntem geçmiş dönemler üzerinde çalıştırılır, gerçek değerle karşılaştırılır. Ortalama mutlak hata %1'i aşarsa yayımlanmaz. Bu kuralla üç yöntem reddedildi.

Aylık mutabakat. Her ay TÜİK'in bülteni yayımlandığında, kendi brüt rakamlarımızı onunkiyle karşılaştırırız. Brüt sayılar örtüşmeli; net sayılardaki fark tam olarak bizim kesintilerimize eşit olmalı. Ağustos 2026 mutabakatı:

Ne yayımlamıyoruz

• Aylık konut ve kira m² — türetme testi başarısız
• Aidat ve işletme gideri — Türkiye'de hiçbir istatistik kaynağı yok; varsayım olarak gösterilir, ölçüm olarak değil
• Vadeli altın mevduat stopajı — kaynaklar çelişiyor, çözülene kadar boş
• Yatırım fonları — verinin toplanma biçimine ilişkin değerlendirme tamamlanmadı
• Kişiye özel hesap — hiçbir portföy kaydedilmez, hiçbir kişiye özel sayı üretilmez

Bir sayıyı yayımlamamak, yanlış yayımlamaktan iyidir.

Bilinen sınırlar

• Altın makası ölçümü 2 Ekim 2026'da başladı. Daha uzun tarihçe yok; Ağustos tablosundaki makas bugünün ölçümüdür.
• Konut ve kira m² serileri üç aylıktır; aylık tabloda yer almaz.
• TÜİK'in altın kaynağı İstanbul Altın Borsası külçe fiyatıdır — kuyumcu perakende fiyatı değil.
• Ziraat Bankası fiyatları devlet sermayeli bir bankanın kendi kurudur, resmî devlet fiyatı değildir.
• Devlet tahvilinde stopaj %0 oranı 31.12.2026'da sona eriyor (Karar 11444, RG 20.06.2026). Yeni karar çıkmazsa tablo güncellenecek.

Düzeltmeler

Yanlış hesapladığımız her şey burada, tarihiyle ve açıkça yazılır. Hiçbir yayın sessizce silinmez veya değiştirilmez.

• 2 Ekim 2026 — makas ölçümü günlükten aylığa çevrildi. Kurum adlarındaki Türkçe harfler ASCII'ye çevrilmediği için aynı kurum iki ayrı kayıt sayılabiliyordu; düzeltildi. Yayımlanmış bir sayı etkilenmedi.