Brüt değil, net.

Biri satış: kuyumcunun size sattığı fiyat. Diğeri alış: sizden geri alacağı fiyat. Siz her zaman yüksek olandan alır, düşük olana satarsınız. Aradaki fark onun kârıdır. Adı makastır.

Bu şu demek: altını aldığınız saniyede zarardasınız. Henüz hiçbir şey olmadı, fiyat ne yükseldi ne düştü, dünya aynı dünya — ama siz çoktan geridesiniz.

100.000 liralık altın aldıysanız, ortalama 3.000 lira o gün kuyumcuda kaldı. Başa dönmek için — kâr etmek için değil, sadece başa dönmek için — altının %3 yükselmesi gerekir.

Ve o %3 herkes için aynı değil. 2 Ekim 2026'da 18 kurumun ekranını aynı anda ölçtük: en dar makas %0,53, en genişi %7,08. Aynı gün, aynı altın. 100.000 liralık alışta bu, 530 lira ile 7.080 lira arasında bir farktır — on üç katı.

Yani nereden aldığınız, çoğu zaman ne zaman aldığınızdan daha belirleyicidir. Doğru günü yakalamak için haberleri takip eden insan, yanlış vitrine girerek o kazancın tamamını kapıda bırakabiliyor.

Peki neden kimse bu sayıyı yayımlamıyor? Çünkü makas bir fiyat değil, kârdır — ve hiç kimse kârını ilan etmek zorunda değildir. TCMB altının satışını yayımlar, alışını yayımlamaz. TÜİK aylık reel getiriyi hesaplar, makası düşmez; çünkü TÜİK bir piyasa ölçüm kurumu değildir. Borsa İstanbul'un alış–satış derinliği sözleşmeli ve ücretlidir.

Boşluk burada. Biz bu yüzden kendimiz ölçüyoruz.

Mevduat faizi her yerde tek bir rakamla duyurulur: afişte, uygulamada, reklamda. O rakam brüttür — yani devletin payı daha kesilmemiştir.

Faiz hesabınıza geçmeden önce stopaj kesilir; gelir vergisinin peşin alınan hali. Siz beyanname vermezsiniz, bir şey yapmazsınız. Banka keser, devlete yatırır, kalanı size yazar. Çoğu insan bu kesintiyi hesap özetine bakana kadar fark etmez. 3 aya kadar vadeli TL mevduatta oran %17,5'tir.

100.000 lirayı 3 ay vadeye koyduğunuzda: brüt faiz 10.942 ₺, stopaj −1.915 ₺, hesabınıza giren 9.028 ₺. Yıllığa çevirince vitrinde %43,77, cebinizde %36,11. Ve bu daha enflasyon düşülmeden önceki hali.

Burası kimsenin yazmadığı kısım: stopaj sabit değil, vadeye göre değişir. Buradan "uzun vadeye gir, az vergi ver" sonucu çıkar gibi görünür. Ama tablo tersini söylüyor — uzun vadenin düşük stopajı, brüt faizdeki düşüşü kapatmıyor.

Eşiği hesaplamak bir bölme işlemi: 1 yıllık mevduatın kazandırması için brüt faizinin, 3 aylığın brütünün %97,06'sından yukarıda olması gerekir. Bugünkü eşik %42,48; piyasanın verdiği %39,81. Yani bugün kısa vade kazanıyor. Bu eşik her hafta değişir; iki rakamı alıp bölmeniz yeterli.

Bir not daha: aynı bankada, aynı hesap türünde, döviz mevduatın stopajı %25'tir (Karar 7332). Lira değil döviz tuttuğunuz anda devletin payı yarıdan fazla artar.

Türkiye'de altın yükseldiğinde ilk söylenen cümle hazırdır: "lira eridi". Mantıklı görünür — ama ölçülebilir bir iddiadır, ve ölçülünce doğru çıkmıyor.

Gram altının TL fiyatı üç ayrı şeyin çarpımıdır:

1 + gram getirisi = (1 + ons getirisi) × (1 + kur değişimi) × (1 + prim değişimi)

Birincisi dünyadaki altının dolar fiyatı. İkincisi doların TL karşılığı. Üçüncüsü Türkiye'nin kendi primi — yani buradaki gram fiyatının, dünya fiyatının TL karşılığından ne kadar yukarıda olduğu. Bu üçü birbirinden bağımsız hareket eder ve haberlerde hiçbiri ayrıştırılmaz.

24 ayın hesabı şudur: gram altın TL olarak %173,48 kazandırdı. Aynı dönemde ons altın dolar bazında %95,22 yükseldi, dolar TL karşısında %40,77 değerlendi, Türkiye primi ise %0,48 daraldı.

Yani kazancın büyük kısmı liranın değil, küresel altının eseri. Kabaca yüzde 70'i dünyadan, yüzde 30'u liradan geldi.

Bunun pratik anlamı şu: Türkiye'de altın tutan biri, sandığından çok daha fazla küresel bir pozisyon taşıyor. Ons düştüğü bir dönemde lira sabit kalırsa, gram da düşer — nitekim 2026 Mart–Mayıs döneminde üç ay üst üste bu oldu.

Son 12 ayda oran biraz değişiyor: gram %60,81, ons %40,19, kur %17,14, prim −%2,08. Primin daralması, buradaki fiyatın dünya fiyatına yaklaştığı anlamına gelir.